ช่วงนี้มีเจ้าของร้านอาหารกับคาเฟ่ทักมาถามเราบ่อยขึ้นเรื่องหนึ่งครับ คำถามคือ หมึกพิมพ์บนกระดาษรองอาหาร ปลอดภัยไหม ถ้าอาหารไปโดนหมึกแล้วกินตามเข้าไป จะอันตรายหรือเปล่า ยิ่งหลังจากที่กรมอนามัยออกมาเตือนเรื่องการใช้หนังสือพิมพ์ห่ออาหาร คำถามนี้ก็ยิ่งดังขึ้น
เราเข้าใจว่าทำไมถึงกังวลครับ เพราะมันคือสิ่งที่ลูกค้าของร้านกินเข้าไปจริงๆ แต่ต้องแยกให้ชัดก่อนว่า หนังสือพิมพ์กับกระดาษรองอาหารเกรดสัมผัสอาหารเป็นคนละเรื่องกัน และความปลอดภัยไม่ได้ขึ้นอยู่กับว่า “พิมพ์แล้วอันตราย” แต่ขึ้นอยู่กับตัวกระดาษ ตัวหมึก และหมึกอยู่ด้านไหนของอาหาร อ่านจบแล้วคุณจะเลือกกระดาษรองอาหาร food grade ที่ปลอดภัยพอสำหรับเมนูร้านคุณได้เอง และจะเช็กซัพพลายเออร์ยังไงให้มั่นใจ
คำตอบสั้นๆ ก่อน: ปลอดภัยครับ ถ้าเข้าเงื่อนไข 2 ข้อ: (1) ตัวกระดาษเป็นเกรดสัมผัสอาหาร (food grade) และ (2) หมึกที่พิมพ์เป็นหมึกฟู้ดเกรดที่ผ่านการรับรอง อย่างหมึกถั่วเหลือง (soy ink) ที่เราใช้ เมื่อตัวหมึกเป็นเกรดสัมผัสอาหารที่ผ่านการรับรองแล้ว ก็ปลอดภัยแม้ในจุดที่หมึกกับอาหารสัมผัสกัน วิธีที่มั่นใจที่สุดคือขอดูใบรับรองของหมึกและกระดาษจากซัพพลายเออร์ก่อนสั่งครับ
สรุปประเด็นสำคัญก่อนเลือก
- ปลอดภัยได้ ถ้าเข้า 2 เงื่อนไข: กระดาษ food grade บวกหมึกที่ผ่านการรับรองว่าสัมผัสอาหารได้ อย่างหมึกถั่วเหลืองที่เราใช้
- มาตรฐานไทยที่คุมเรื่องนี้คือ มอก. 2948-2562 (มาตรฐานบังคับ)
- ยิ่งอาหารร้อนหรือมันมากเท่าไหร่ ยิ่งสำคัญที่ต้องใช้วัสดุที่เป็นเกรดสัมผัสอาหารจริงๆ
- วิธีมั่นใจที่สุดคือขอดูใบรับรองหมึกและกระดาษจากซัพพลายเออร์ก่อนสั่ง
หมึกพิมพ์บนกระดาษรองอาหาร ปลอดภัยไหม
ปลอดภัยครับ ถ้าตัวกระดาษเป็นเกรดสัมผัสอาหารและใช้หมึกฟู้ดเกรดที่ผ่านการรับรอง จุดที่ทำให้หลายคนกังวลคือข่าวที่กรมอนามัยออกมาเตือนเมื่อ 26 เมษายน 2569 เรื่องการใช้หนังสือพิมพ์ห่ออาหาร โดยอธิบดีกรมอนามัยอธิบายว่าหนังสือพิมพ์ไม่ใช่วัสดุสัมผัสอาหาร (Food Grade) และอาจมีสารตกค้างจากกระบวนการพิมพ์และหมึกพิมพ์ เช่น สารตะกั่ว โลหะหนักบางชนิด สารไฮโดรคาร์บอน และสารระเหยอินทรีย์ (VOCs) อ่านรายละเอียดได้ที่ คำเตือนกรมอนามัย
แต่ต้องแยกให้ชัดครับ คำเตือนนั้นพูดถึงหนังสือพิมพ์ ไม่ใช่กระดาษรองอาหารเกรดสัมผัสอาหารที่พิมพ์อย่างถูกวิธี ประเด็นจริงๆ ไม่ได้อยู่ที่ว่าพิมพ์แล้วอันตราย แต่อยู่ที่ 2 อย่าง คือ ตัวกระดาษเป็นเกรดอะไร และหมึกเป็นหมึกอะไร ถ้ากระดาษเป็น food grade และหมึกเป็นหมึกฟู้ดเกรดที่ผ่านการรับรองสำหรับสัมผัสอาหาร อย่างหมึกถั่วเหลืองที่เราใช้ ก็ปลอดภัยแม้ในจุดที่หมึกกับอาหารสัมผัสกัน เพราะตัวหมึกเองผ่านการรับรองว่าปลอดภัยกับอาหารมาแล้ว สิ่งที่ต่างกันจริงๆ คือหนังสือพิมพ์หรือหมึกทั่วไปที่ไม่ได้ทำมาเพื่ออาหาร นั่นแหละคือตัวที่น่าห่วง ส่วนกระดาษที่ผลิตมาเพื่อสัมผัสอาหารโดยเฉพาะพร้อมหมึกที่ถูกต้องนั้นใช้ได้สบายครับ
ทำไมของร้อน ของทอด ของมัน ถึงเสี่ยงกว่า
ความร้อนและความมันคือตัวเร่งให้สารจากหมึกหรือกระดาษเคลื่อนตัวเข้าสู่อาหารได้มากขึ้น เราเรียกกระบวนการนี้ว่าการ migration ครับ กรมอนามัยก็ระบุตรงกันว่าความเสี่ยงจะสูงที่สุดกับอาหารร้อนและของมันจัด เช่น ข้าวผัดร้อนๆ ของทอด หรือข้าวเหนียวปิ้ง เพราะไขมันและอุณหภูมิช่วยละลายและพาสารเคลื่อนที่ ดังนั้นยิ่งเมนูร้านคุณเป็นของร้อนหรือของทอดมันๆ การเลือกกระดาษและหมึกให้ถูกเกรดยิ่งสำคัญ ถ้าร้านคุณเน้นของทอดโดยเฉพาะ ลองอ่านเรื่องการเลือกกระดาษรองของทอดเพิ่มเติมได้ครับ
กระดาษ food grade คืออะไร และต่างจาก food contact ยังไง
กระดาษ food grade หรือกระดาษเกรดสัมผัสอาหาร คือกระดาษที่ผลิตและควบคุมให้ปลอดภัยพอที่จะสัมผัสอาหารได้โดยตรง ทั้งตัวเยื่อกระดาษ สารเคลือบ และหมึกที่ใช้ ต้องไม่ปล่อยสารปนเปื้อนที่เป็นอันตรายลงสู่อาหารเกินเกณฑ์ที่กำหนด พูดง่ายๆ คือมันถูกออกแบบมาเพื่องานสัมผัสอาหารตั้งแต่ต้น ไม่ใช่กระดาษทั่วไปที่หยิบมาใช้แทน
food grade กับ food contact ต่างกันตรงไหน
จริงๆ แล้วสองคำนี้หมายถึงเรื่องเดียวกันเป็นส่วนใหญ่ครับ คำว่า food contact (สัมผัสอาหาร) เน้นที่หน้าที่ คือเป็นวัสดุที่ตั้งใจให้สัมผัสอาหาร ส่วน food grade (เกรดอาหาร) เน้นที่คุณสมบัติ คือผ่านเกณฑ์ความปลอดภัยสำหรับใช้กับอาหาร ในทางปฏิบัติ กระดาษที่ดีควรเป็นทั้งสองอย่างพร้อมกัน คือเป็นวัสดุสัมผัสอาหารที่ผ่านเกณฑ์ food grade จุดที่ต้องระวังคือคำว่า food grade ถูกใช้กันหลวมๆ ในตลาด บางเจ้าเคลมว่า food grade เท่ากับได้รับการรับรองจาก FDA ซึ่งไม่ถูกต้องนักสำหรับกระดาษในไทย เพราะผู้ที่คุมมาตรฐานกระดาษสัมผัสอาหารของไทยคือ สมอ. ผ่าน มอก. ไม่ใช่ FDA หรือ อย.
มอก. 2948-2562 มาตรฐานบังคับที่ร้านอาหารควรรู้
มอก. 2948-2562 คือมาตรฐานบังคับของไทยเรื่องกระดาษสัมผัสอาหาร ที่ควบคุมความปลอดภัยของกระดาษและภาชนะกระดาษที่ใช้กับอาหาร ดูแลโดยสำนักงานมาตรฐานผลิตภัณฑ์อุตสาหกรรม (สมอ.) ครอบคลุมการควบคุมสารปนเปื้อนที่อาจเคลื่อนเข้าสู่อาหาร เช่น โลหะหนัก สารฟอกขาว สารเคลือบ และหมึกพิมพ์ พูดง่ายๆ คือมาตรฐานนี้คุมทั้งตัวกระดาษและตัวหมึกให้ปลอดภัยพอที่จะสัมผัสอาหารได้ ทั้งเนื้อกระดาษต้องไม่ปล่อยสารปนเปื้อนเกินเกณฑ์ และหมึกที่ใช้ก็ต้องเป็นหมึกที่ปลอดภัยกับอาหาร อ่านตัวมาตรฐานได้ที่ มอก. 2948-2562 (สมอ.)
จุดที่หลายร้านเข้าใจผิดคือไปเชื่อว่า food grade ต้องผ่าน FDA ครับ สำหรับกระดาษสัมผัสอาหารในไทย มาตรฐานที่เกี่ยวข้องโดยตรงคือ มอก. 2948-2562 ไม่ใช่ FDA ของสหรัฐหรือ อย. ของไทย (หลักปฏิบัติสากลอย่าง US FDA 21 CFR หรือกรอบของ EU ก็ไปในทางเดียวกัน แต่เป็นคนละฉบับกับมาตรฐานไทย) ส่วนวันที่เริ่มบังคับใช้ ตอนนี้แหล่งข้อมูลยังระบุไม่ตรงกัน เราจึงขอยืนที่ข้อเท็จจริงว่ามันเป็นมาตรฐานบังคับ และไม่ระบุวันที่แบบเป๊ะๆ เพื่อไม่ให้ข้อมูลคลาดเคลื่อน
มอก. 3438-2565 (กระดาษปรุงร้อน) ต่างจากกระดาษรองอาหารยังไง
ถ้าเจอคำว่ากระดาษรองอบหรือกระดาษสำหรับเข้าเตา อันนั้นเป็นคนละมาตรฐานครับ มอก. 3438-2565 คุมกระดาษสัมผัสอาหารสำหรับปรุงอาหารด้วยความร้อน เช่น กระดาษรองอบ กระดาษรองหม้อทอดไร้น้ำมัน ซึ่งต้องทนความร้อนสูงโดยตรง ส่วนกระดาษรองอาหารทั่วไปที่ใช้รองหรือห่ออาหารเสิร์ฟ จะอ้างอิงกับ มอก. 2948-2562 แยกให้ถูกตั้งแต่แรกจะได้เลือกไม่ผิดงาน
หมึกถั่วเหลือง (Soy Ink) ที่เราใช้ ปลอดภัยกับอาหารยังไง
หมึกถั่วเหลือง (Soy Ink) ที่เราใช้เป็นหมึกฟู้ดเกรดที่ผ่านการรับรองว่าปลอดภัยสำหรับสัมผัสอาหารครับ เป็นหมึกฐานน้ำมันถั่วเหลืองที่ปล่อยสาร VOCs ต่ำกว่าหมึกฐานน้ำมันปิโตรเลียมทั่วไป และนิยมใช้ในงานบรรจุภัณฑ์อาหาร
สิ่งที่ทำให้หมึกปลอดภัยกับอาหารคือการเป็นหมึกฟู้ดเกรดหรือหมึก low-migration ที่ผ่านการรับรองสำหรับสัมผัสอาหาร และหมึกถั่วเหลืองที่เราใช้ก็ผ่านเกณฑ์ตรงนี้ครับ หมึก low-migration คือหมึกที่ถูกออกแบบให้ส่วนประกอบไม่เคลื่อนผ่านเนื้อกระดาษไปสู่อาหาร และผ่านการทดสอบ migration มาแล้ว เช่นเดียวกับหมึกน้ำ (water-based) ที่ถ้าเป็นสูตรฟู้ดเกรดก็ใช้กับงานสัมผัสอาหารได้
ที่ 91 Marketing เราพิมพ์กระดาษรองอาหารด้วยหมึกถั่วเหลือง (Soy Ink) และทั้งหมึกและกระดาษเป็นเกรดสัมผัสอาหารที่ปลอดภัย มีใบรับรองให้ขอดูได้ครับ พูดง่ายๆ คือมันเป็นหมึกที่ปลอดภัยสำหรับพิมพ์บนวัสดุสัมผัสอาหารตามมาตรฐาน จึงมั่นใจได้แม้ในจุดที่หมึกกับอาหารสัมผัสกัน ซึ่งเป็นคนละเรื่องกับหมึกทั่วไปที่ไม่ได้ทำมาเพื่ออาหาร
พิมพ์เต็มพื้นบนกระดาษรองอาหารได้ไหม
เรื่องนี้เป็นเรื่องการใช้งานและงานพิมพ์ล้วนๆ ครับ กระดาษกันซึมอย่าง GP38 ที่เราใช้เป็นตัวหลัก กันน้ำมันได้ดีมากจนหมึกที่พิมพ์เต็มพื้นจะแห้งไม่สนิทและเกิดปัญหาตอนใช้งาน เราจึงแนะนำให้พิมพ์เป็นโลโก้และลายเส้นบน GP38 มากกว่าการพิมพ์เต็มพื้น ถ้าร้านอยากได้งานพิมพ์เต็มพื้นจริงๆ เราจะแนะนำเกรดที่เหมาะกับงานนั้นอย่าง MG ที่รับการพิมพ์เต็มพื้นได้ดีกว่า จะได้งานที่ออกมาใช้ได้จริงและสวยตามที่ต้องการ
ปลอดภัย vs เสี่ยง: เช็กลิสต์เลือกกระดาษรองอาหารให้มั่นใจ
ถ้าให้สรุปสั้นๆ ว่ากระดาษรองอาหารแบบไหนปลอดภัยและแบบไหนเสี่ยง ใช้เช็กลิสต์นี้เทียบก่อนสั่งได้เลยครับ
| ปลอดภัย (เลือกแบบนี้ครับ) | เสี่ยง (ควรเลี่ยง) |
|---|---|
| กระดาษเกรดสัมผัสอาหาร (food grade / food contact) | กระดาษทั่วไป, หนังสือพิมพ์, กระดาษรีไซเคิลที่ไม่ระบุเกรด |
| หมึกฟู้ดเกรด / low-migration (เช่น ฐานถั่วเหลืองหรือหมึกน้ำที่ผ่านการรับรอง) | หมึกพิมพ์ทั่วไปที่ไม่ระบุว่าใช้กับอาหารได้ |
| เลือกเกรดให้เหมาะกับอาหาร (ของร้อนหรือของมัน ต้องเกรดดีขึ้น) | ใช้กระดาษไม่เหมาะกับของร้อนหรือมันจัด (จุดที่ migration สูงสุด) |
| ขอดูใบรับรองหมึกและกระดาษจากซัพพลายเออร์ได้ | ซัพพลายเออร์ที่ขอใบรับรองไม่ได้ หรือตอบเรื่องเกรดไม่ได้ |
ถ้ายังไม่แน่ใจว่าเมนูร้านคุณควรใช้เกรดไหน ระหว่าง GP38, MG45 หรือ MG60 เราแยกวิธีเลือกเกรดกระดาษรองอาหารให้เหมาะกับเมนูไว้ให้ละเอียดแล้ว หรือถ้าอยากเห็นภาพรวมการเลือกกระดาษรองอาหารตั้งแต่ต้น อ่านคู่มือเลือกกระดาษรองอาหารได้ครับ
เลือกซัพพลายเออร์ยังไงให้มั่นใจว่า food grade จริง
วิธีที่ตรงและมั่นใจที่สุดคือขอดูใบรับรองของทั้งหมึกและกระดาษจากซัพพลายเออร์ก่อนสั่งครับ ซัพพลายเออร์ที่ทำงานสัมผัสอาหารจริงจะตอบได้ว่ากระดาษเป็นเกรดอะไร หมึกเป็นหมึกอะไร และมีเอกสารรับรองความปลอดภัยให้ดู ถ้าถามแล้วตอบไม่ได้ หรือขอใบรับรองแล้วให้ไม่ได้ นั่นคือสัญญาณที่ควรระวัง
ที่ 91 Marketing เราพิมพ์กระดาษรองอาหารด้วยหมึกถั่วเหลืองที่เป็นเกรดสัมผัสอาหาร ตัวกระดาษก็เป็นเกรดสัมผัสอาหารเช่นกัน และเรามีใบรับรองของหมึกและกระดาษให้ขอดูได้ครับ เราเชื่อว่าลูกค้าควรได้เห็นเอกสารจริง ไม่ใช่แค่ฟังคำเคลม เพราะเรื่องความปลอดภัยของอาหารเป็นเรื่องที่ต้องพิสูจน์ได้ และเราให้ความสำคัญกับการเลือกให้ตรงกับงานจริงด้วย เคยมีร้านเบเกิลร้านหนึ่งมาหาเราหลังไปเจอซัพพลายเออร์ที่แนะนำผิดเกรด เขาต้องใช้กระดาษห่อเบเกิลไส้ที่ค่อนข้างมัน แต่กลับได้กระดาษที่ไม่เหมาะกับการห่อของมันมา พอมาคุยกับเรา เราดูจากงานจริงว่าต้องห่อของมันและกันซึมได้ เลยแนะนำ GP38 ที่เป็นเกรดกันน้ำมันได้ดี ตั้งแต่เปลี่ยนมาก็ไม่มีปัญหาอีกเลย และเป็นลูกค้าประจำกับเราจนถึงวันนี้ การเลือกให้ถูกตั้งแต่แรกช่วยทั้งเรื่องความปลอดภัยและช่วยไม่ให้เสียของ
พร้อมสั่งผลิต ขอใบรับรองได้
ถ้าร้านคุณกำลังมองหากระดาษรองอาหารที่พิมพ์โลโก้แล้วมั่นใจเรื่องความปลอดภัย เราช่วยดูตั้งแต่การเลือกเกรดให้เหมาะกับเมนู ไปจนถึงการพิมพ์โลโก้บนด้านที่ถูกต้อง และขอใบรับรองของหมึกกับกระดาษมาดูก่อนตัดสินใจได้ ดูรายละเอียดกระดาษรองอาหารพิมพ์โลโก้ของเรา หรือทักมาคุยกันก่อนก็ได้ครับ
อยากได้กระดาษรองอาหารที่มั่นใจเรื่องความปลอดภัย ทักไลน์มาบอกเมนูหลักของร้านได้เลยครับ เดี๋ยวเราแนะนำเกรดที่เหมาะ พร้อมส่งใบรับรองหมึกและกระดาษให้ดู
คำถามที่ร้านถามบ่อย
หมึกพิมพ์บนกระดาษรองอาหาร กินเข้าไปอันตรายไหม
ถ้าเป็นกระดาษเกรดสัมผัสอาหารและใช้หมึกฟู้ดเกรดที่ผ่านการรับรอง อย่างหมึกถั่วเหลืองที่เราใช้ ถือว่าปลอดภัยครับ แม้ในจุดที่หมึกกับอาหารสัมผัสกัน เพราะตัวหมึกผ่านการรับรองว่าปลอดภัยกับอาหารมาแล้ว ความเสี่ยงจะเกิดกับกระดาษที่ไม่ใช่เกรดอาหาร เช่น หนังสือพิมพ์ หรือหมึกทั่วไปที่ไม่ได้ทำมาเพื่อสัมผัสอาหาร โดยเฉพาะกับของร้อนและของมัน
กระดาษรองอาหาร food grade คืออะไร ต่างจาก food contact ยังไง
food grade คือกระดาษที่ผ่านเกณฑ์ความปลอดภัยสำหรับใช้กับอาหาร ส่วน food contact เน้นว่าเป็นวัสดุที่ตั้งใจให้สัมผัสอาหาร ในทางปฏิบัติกระดาษที่ดีควรเป็นทั้งสองอย่าง คือเป็นวัสดุสัมผัสอาหารที่ผ่านเกณฑ์ food grade ครับ
มอก. 2948-2562 คืออะไร เกี่ยวอะไรกับกระดาษรองอาหาร
เป็นมาตรฐานบังคับของไทยเรื่องกระดาษสัมผัสอาหาร ดูแลโดย สมอ. ควบคุมทั้งสารปนเปื้อนที่อาจเคลื่อนเข้าสู่อาหารและคุณภาพของหมึกพิมพ์ ให้ทั้งกระดาษและหมึกปลอดภัยพอที่จะสัมผัสอาหารได้ เป็นมาตรฐานบังคับครับ ส่วนวันเริ่มบังคับใช้ที่เป๊ะ แหล่งข้อมูลยังไม่ตรงกัน เราจึงยังไม่ระบุ
หมึก Soy Ink หรือหมึกถั่วเหลือง ปลอดภัยกับอาหารจริงไหม
หมึกถั่วเหลืองที่เราใช้เป็นหมึกฟู้ดเกรดที่ผ่านการรับรองว่าปลอดภัยสำหรับสัมผัสอาหารครับ ปล่อย VOCs ต่ำกว่าหมึกปิโตรเลียมและนิยมใช้ในงานบรรจุภัณฑ์อาหาร สิ่งที่ทำให้ปลอดภัยคือการเป็นหมึกฟู้ดเกรดหรือ low-migration ที่ผ่านการรับรอง และมีใบรับรองให้ขอดูได้
พิมพ์เต็มพื้นบนกระดาษรองอาหารได้ไหม
เป็นเรื่องงานพิมพ์ล้วนๆ ครับ กระดาษกันซึมอย่าง GP38 กันน้ำมันได้ดีมากจนหมึกที่พิมพ์เต็มพื้นจะแห้งไม่สนิท เราจึงแนะนำให้พิมพ์เป็นโลโก้และลายเส้นบน GP38 ถ้าอยากได้งานพิมพ์เต็มพื้นจริงๆ เราจะแนะนำเกรดที่เหมาะกับงานนั้นอย่าง MG
จะรู้ได้ยังไงว่าซัพพลายเออร์ใช้กระดาษและหมึก food grade จริง
ขอดูใบรับรองของหมึกและกระดาษก่อนสั่งครับ ซัพพลายเออร์ที่ทำงานสัมผัสอาหารจริงจะบอกเกรดกระดาษ ชนิดหมึก และมีเอกสารให้ดูได้ ถ้าขอแล้วให้ไม่ได้ ควรระวังไว้ก่อน
กระดาษรองอาหารกับกระดาษรองอบ (baking paper) เหมือนกันไหม
ไม่เหมือนกันครับ กระดาษรองอบสำหรับปรุงด้วยความร้อนอ้างอิงมาตรฐานคนละฉบับคือ มอก. 3438-2565 ส่วนกระดาษรองอาหารสำหรับรองหรือห่ออาหารเสิร์ฟอ้างอิง มอก. 2948-2562 เลือกให้ตรงกับการใช้งาน
อาหารร้อนหรือของทอดมัน ทำให้หมึกซึมเข้าอาหารมากขึ้นไหม
ใช่ครับ ความร้อนและไขมันเร่งการเคลื่อนตัวของสาร (migration) ให้สูงขึ้น กรมอนามัยก็ระบุว่าความเสี่ยงสูงสุดกับอาหารร้อนและของมัน ยิ่งเมนูเป็นของร้อนหรือของทอด ยิ่งต้องเลือกกระดาษและหมึกให้ถูกเกรด
สุดท้ายนี้ เราอยากให้คุณเลือกกระดาษรองอาหารได้อย่างเข้าใจจริงๆ มากกว่าการถูกขายด้วยคำเคลมที่พิสูจน์ไม่ได้ครับ ความปลอดภัยของอาหารเริ่มจากบรรจุภัณฑ์ที่ปลอดภัย เลือกกระดาษให้ถูกเกรด ใช้หมึกที่ถูกต้อง พิมพ์ให้ถูกด้าน และขอใบรับรองได้เสมอ เท่านี้ก็สบายใจได้ทั้งคนขายและคนกิน
อัปเดตล่าสุด: กรกฎาคม 2026