สบู่ล้างมือ ร้านอาหาร: จัดจุดล้างมือพนักงานให้ครบ ไม่ให้ขาดมือระหว่างกะ

ช่วงร้านแน่นๆ เรื่องเล็กที่ทำให้ครัวสะดุดบ่อยกว่าที่คิด คือสบู่ที่จุดล้างมือหมดกลางกะ หรือห่อกระดาษเช็ดมือหมดตอนที่ทุกคนมือไม่ว่าง พอของไม่พร้อม พนักงานก็เลือกทางลัด ล้างแค่น้ำเปล่าบ้าง เช็ดมือกับผ้ากันเปื้อนบ้าง แล้วหันกลับไปจับวัตถุดิบต่อ ไม่มีใครตั้งใจละเลยหรอกครับ แต่ถ้าจุดล้างมือไม่พร้อมใช้ คนที่รีบที่สุดจะข้ามมันไปก่อนเสมอ

เรื่องสบู่ล้างมือ ร้านอาหารส่วนใหญ่มักเริ่มจากถามว่ายี่ห้อไหนดี กลิ่นไหนหอม แต่จากที่ 91 Marketing คุยกับร้านอาหารหลายร้านเรื่องของใช้ในจุดล้างมือ จุดที่มักถูกมองข้ามไม่ใช่ยี่ห้อสบู่ครับ แต่เป็นวิธีเติมสบู่ที่ไม่เข้ากับการใช้งานจริงของร้าน ด้านล่างเราจะไล่ให้ดูทีละเรื่อง ว่าจุดล้างมือพนักงานต้องมีอะไรบ้าง สบู่แบบไหน เติมยังไงให้ไม่ขาด และกระดาษเช็ดมือแบบไหนที่ใช้ทันกะ เพื่อให้คุณตัดสินใจได้เองว่าแต่ละจุดในร้านควรจัดแบบไหนครับ

คำตอบสั้นๆ ก่อน: สบู่ล้างมือ ร้านอาหาร ที่จะจัดจุดล้างมือพนักงานให้ครบ ต้องดูสองเรื่องคู่กันครับ หนึ่ง เลือกสบู่และวางระบบเติมให้เหมาะกับจำนวนจุด ถ้ามีหลายจุด แบ่งจากแกลลอนใส่ขวดหัวปั๊มแบบเติมได้ไว้ประจำแต่ละจุด ถ้าใช้หนักที่จุดเดียว เติมจากแกลลอนได้ตรงๆ สอง เลือกกระดาษเช็ดมือแบบสอดแผ่นที่ดึงใช้ทีละแผ่น และมีสำรองพอทั้งกะ ทั้งสองอย่างควรพร้อมทั้งจุดเตรียมอาหารและห้องน้ำ โดยสบู่ที่จุดล้างมือเป็นข้อกำหนดในเกณฑ์ SAN ข้อ 6 และ 7 ของกรมอนามัย ส่วนกระดาษเช็ดมือเป็นแนวปฏิบัติที่ดีครับ

ก่อนลงรายละเอียด จำหลักคิดสั้นๆ ไว้ห้าข้อครับ

• สบู่กับกระดาษเช็ดมือต้องมีคู่กัน ทั้งที่จุดเตรียมอาหารและห้องน้ำพนักงาน
• วางระบบเติมสบู่ตามการใช้งานจริง หลายจุดแบ่งจากแกลลอน 3.8 ลิตรใส่ขวดหัวปั๊มประจำจุด จุดเดียวที่ใช้หนักเติมจากแกลลอนได้ตรงๆ
• กระดาษเช็ดมือแบบสอดแผ่นดึงใช้ทีละแผ่น ใช้แล้วทิ้ง ไม่ต้องใช้ผ้าผืนเดียวกันทั้งวัน
• จุดล้างมือพร้อมสบู่เป็นข้อกำหนดจริงในเกณฑ์ SAN ข้อ 6 และ 7 ส่วนกระดาษเช็ดมือเป็นแนวปฏิบัติที่ดี ไม่ใช่ข้อที่แบบประเมินระบุแยก
• สบู่ทุกตัวในบทความนี้จดแจ้งกับ อย. ถูกต้อง และเราแนะนำในฐานะสบู่ทำความสะอาดมือสำหรับใช้ในร้าน

สบู่ล้างมือ ร้านอาหาร เลือกแบบไหนดี ก่อนจัดจุดล้างมือพนักงานให้ครบ

จุดล้างมือทุกจุดในร้านต้องการสองอย่างเสมอครับ คือสบู่ที่เหมาะกับวิธีใช้งานของจุดนั้น และกระดาษเช็ดมือที่มีพอใช้ทันตลอดกะ ขาดอย่างใดอย่างหนึ่ง จุดล้างมือก็ใช้งานได้ไม่เต็มที่ ล้างสะอาดแล้วแต่ต้องเช็ดกับผ้ากันเปื้อนหรือผ้าผืนเดิมที่ใช้มาทั้งวัน ก็เสียประโยชน์ของการล้างไปเยอะ

จุดที่หลายร้านพลาดคือเลือกสบู่จากราคาต่อลิตรอย่างเดียว แล้วไม่ได้คิดต่อว่าจะเติมยังไง ถ้าร้านมีจุดล้างมือสี่ห้าจุดกระจายกันอยู่ แต่ไม่มีใครรับผิดชอบเติมขวดประจำจุด พอวันไหนลืม จุดนั้นก็หมดกลางกะ คำถามแรกที่เราจะถามเสมอเวลาร้านทักมาเรื่องนี้จึงไม่ใช่ “ใช้ยี่ห้อไหนอยู่” แต่เป็น “ร้านมีจุดล้างมือกี่จุด อยู่ตรงไหนบ้าง และช่วงพีคมีคนใช้กี่คน” เพราะคำตอบตรงนี้จะพาไปสู่ชนิดสบู่และวิธีเติมที่เหมาะเอง

อีกจุดที่ควรระวังคือการทุ่มกับห้องน้ำลูกค้า เลือกสบู่กลิ่นดี กระดาษเช็ดมือหนานุ่ม แต่ปล่อยให้จุดล้างมือในครัวได้ของที่เหลือ หรือหมดแล้วค่อยเติม ซึ่งกลับด้านกันครับ ห้องน้ำลูกค้าเป็นเรื่องภาพลักษณ์ ใช้ของดีได้ถ้าอยากให้ลูกค้าประทับใจ แต่จุดล้างมือในครัวคือจุดที่มือพนักงานจะกลับไปจับอาหารต่อ ไม่ต้องหรูก็ได้ แต่ต้องไม่ขาดเลย

จุดล้างมือพนักงาน ต้องมีสบู่แบบไหนบ้าง

สำหรับจุดล้างมือพนักงาน สบู่เหลวแบบแกลลอนรีฟิลใช้งานง่ายที่สุดครับ เพราะเติมใส่ขวดหัวปั๊มที่ร้านใช้อยู่ได้เรื่อยๆ ไม่ต้องซื้อขวดใหม่ทุกครั้ง และพนักงานที่ล้างมือกันวันละหลายรอบ ควรได้สบู่ที่มีส่วนผสมบำรุงผิว เพราะถ้ามือแห้งตึงจนไม่สบายมือ คนก็จะยิ่งไม่อยากล้าง ตัวที่เราแนะนำเป็นหลักมีสองตัว

ตัวแรกคือ สบู่เหลวล้างมือ Vearla Save กลิ่น White Cotton แกลลอน 3.8 ลิตร อยู่ในไลน์ Save ซึ่งเป็นรุ่นประหยัดของ Vearla เป็นสบู่เหลวมอยส์เจอร์ไรซิ่ง ใช้ได้ทั้งล้างมือและอาบน้ำ ใช้ได้เลยไม่ต้องผสมน้ำ ฟองเนียน เหมาะเป็นตัวหลักของจุดล้างมือในครัวที่ใช้กันทั้งวัน ตัวที่สองคือ สบู่เหลวล้างมือ BJC Nature Fresh สบู่เหลวผสมมอยส์เจอร์ไรเซอร์ ล้างแล้วมือไม่แห้งตึง มีกลิ่นหอม มาในแกลลอน 3.8 ลิตร ขายเป็นลังละ 4 แกลลอน ใช้กันทั้งร้านอาหาร บาร์ โรงแรม และออฟฟิศ

ถ้าร้านอยากใช้สบู่โฟม มีเรื่องเดียวที่ต้องรู้ก่อนครับ สบู่โฟมต้องใช้กับหัวปั๊มแบบทำโฟมที่จุดล้างมือ ขวดปั๊มสบู่เหลวทั่วไปใช้แทนไม่ได้ ร้านที่ยังไม่มี ติดเครื่องจ่ายสบู่โฟมแบบติดผนังหรือแบบเซ็นเซอร์ไว้ที่อ่างได้เลยครับ ถ้าจุดนั้นพร้อมแล้ว ตัวที่เรามีคือ Saraya Smart San H-1 สบู่โฟมล้างมือสีเขียว ไม่แต่งกลิ่น ใช้ได้เลยไม่ต้องผสมน้ำ มีทั้งแกลลอน 5 กก.และแบบ bag-in-box 18 กก. และ Saraya Smart San H-9 ที่ไม่แต่งสีและไม่แต่งกลิ่น มาในแบบ bag-in-box 18 กก. ทั้งสองตัวจดแจ้ง อย. แล้ว ได้รับรอง Halal และอยู่ในรายชื่อผลิตภัณฑ์ล้างมือที่กรมปศุสัตว์อนุญาตให้ใช้ในโรงฆ่าสัตว์และโรงงานแปรรูปผลิตภัณฑ์สัตว์ ส่วนร้านที่อยากได้กลิ่นหอม มี โฟมล้างมือ Vearla กลิ่น Ylang Ylang แกลลอน 3.8 ลิตร สูตรน้ำมันออร์แกนิกสามชนิด (อาร์แกน มะกอก และมะพร้าว) ไม่มีพาราเบน SLS มิเนอรัลออยล์ และซิลิโคน

สบู่ทุกตัวที่กล่าวมาจดแจ้งเครื่องสำอางกับ อย. ถูกต้อง ส่วนจุดล้างมือหลังบ้านที่มีแต่พนักงานใช้ ไม่จำเป็นต้องเลือกตัวที่หอมที่สุดหรือแพงที่สุดครับ ตัวที่ล้างสะอาด ไม่ทำให้มือแห้ง และร้านเติมได้สม่ำเสมอ สำคัญกว่า

วางระบบเติมสบู่ให้พอดีกับจำนวนจุดล้างมือ

หลักคิดของเราง่ายๆ ครับ ถ้าร้านมีจุดล้างมือหลายจุด ให้แบ่งสบู่จากแกลลอนใส่ขวดหัวปั๊มแบบเติมได้ไว้ประจำแต่ละจุด แต่ถ้าใช้ปริมาณมากที่จุดเดียว ตั้งแกลลอน 3.8 ลิตรไว้ใกล้อ่างแล้วเติมตรงได้เลย ฟังดูง่าย แต่เป็นเรื่องที่ร้านพลาดกันบ่อยที่สุดเรื่องหนึ่ง

ลองนึกภาพสองร้านครับ ร้านแรกมีครัวเดียว อ่างล้างมือจุดเดียวข้างโต๊ะเตรียมอาหาร พนักงานห้าหกคนใช้จุดนี้ทั้งวัน ร้านแบบนี้ตั้งแกลลอนไว้ใกล้อ่าง เติมขวดเดิมได้ทันทีที่พร่อง สั่งไม่บ่อย และไม่ต้องจำว่าต้องเติมที่ไหนบ้าง ร้านที่สองมีครัวร้อน ครัวเย็น บาร์น้ำ และห้องน้ำพนักงาน รวมแล้วสี่จุด ร้านนี้ควรมีขวดหัวปั๊มประจำทุกจุด เก็บแกลลอนไว้ที่เดียว แล้วให้มีคนรับผิดชอบเดินเติมเป็นกิจวัตร เพราะงานเติมที่ดูเล็กนี้แหละที่มักหลุดในวันที่ร้านยุ่ง

สบู่ที่เรามีตอนนี้มีขนาดตั้งแต่ 3.8 ลิตรขึ้นไปทั้งหมด ยังไม่มีแพ็กเล็กครับ เราบอกตรงๆ เพราะอยากให้ร้านวางระบบเติมตั้งแต่แรก ไม่ต้องรอให้หมดแล้วค่อยหาทาง ไม่ว่าร้านจะมีกี่จุด เคล็ดลับที่ช่วยได้จริงคือเก็บสบู่สำรองไว้ใกล้ครัวอย่างน้อยหนึ่งแกลลอน และให้คนเปิดร้านเช็กระดับสบู่กับกระดาษเช็ดมือทุกจุดก่อนเริ่มกะ ใช้เวลาไม่ถึงนาที แต่กันปัญหาของหมดกลางกะได้เกือบทั้งหมด

เวลาแบ่งสบู่ใส่ขวดหัวปั๊ม มีข้อควรระวังข้อเดียวที่อยากย้ำครับ ใช้ขวดที่ล้างสะอาดและเขียนป้ายให้ชัดว่าเป็นสบู่ล้างมือ อย่าใช้ขวดน้ำดื่มหรือขวดเครื่องปรุงเก่ามาใส่ เพราะในครัวที่วุ่นๆ ขวดหน้าตาคล้ายกันหยิบผิดกันได้ง่ายกว่าที่คิด

กระดาษเช็ดมือ เลือกยังไงให้ซับน้ำเร็ว ไม่ขาดง่าย

สำหรับจุดล้างมือในร้านอาหาร กระดาษเช็ดมือแบบสอดแผ่น (interfold) ใช้งานง่ายที่สุดครับ เพราะดึงใช้ได้ทีละแผ่น ใช้แล้วทิ้งทันที ไม่ต้องใช้ผ้าผืนเดียวร่วมกันทั้งวัน เรื่องที่ต้องตัดสินใจต่อคือจำนวนชั้น แบบ 1 ชั้นบางกว่า ใช้เปลืองน้อย เหมาะกับจุดในครัวที่ใช้บ่อยมาก ส่วนแบบ 2 ชั้นหนากว่า ซับน้ำได้มากกว่าต่อแผ่น ให้ความรู้สึกดีกว่า เหมาะกับห้องน้ำลูกค้า ถ้าเป็นจุดล้างมือหลังบ้าน 2 ชั้นไม่จำเป็นครับ 1 ชั้นที่เหนียวพอก็ใช้ได้ดีแล้ว

ตัวที่เรามีและร้านอาหารใช้กันบ่อย คือกระดาษเช็ดมือแบบแผ่น BJC ในไลน์ Hygienist รุ่น Value เป็นแบบ 1 ชั้น ห่อละ 300 แผ่น แผ่นขนาด 20×22 ซม. เนื้อเหนียว ไม่ขาดยุ่ยง่าย ซับน้ำเร็ว ส่วนรุ่น Special เป็นแบบ 2 ชั้น ห่อละ 250 แผ่น ทั้งสองรุ่นลังละ 24 ห่อ ได้รับการรับรองจาก อย. ให้สัมผัสอาหารได้ และได้ฉลากเขียว อีกตัวเลือกคือกระดาษเช็ดมือ Carie Pluz ที่ทำจากเยื่อบริสุทธิ์ มีทั้งแบบ 1 ชั้น 300 แผ่นและแบบ 2 ชั้น 250 แผ่น ลังละ 24 ห่อเช่นกัน

เรื่องตำแหน่งวางก็มีผลกับความเปลืองไม่น้อยครับ กระดาษเช็ดมือควรอยู่ใกล้อ่างพอที่มือเปียกจะเอื้อมถึงได้ทันที แต่พ้นจากละอองน้ำที่กระเด็นจากก๊อก เพราะกระดาษที่เปียกชื้นทั้งห่อต้องทิ้งไปเปล่าๆ ห่อสำรองให้เก็บในที่แห้ง และวางถังขยะเล็กไว้ข้างจุดล้างมือ ให้พนักงานทิ้งกระดาษที่ใช้แล้วได้เลย ไม่ต้องถือเดินไปทิ้งที่อื่น

ถ้าอยากเข้าใจความต่างของกระดาษเช็ดมือกับทิชชู่ประเภทอื่นๆ ที่ร้านใช้ อ่านต่อได้ที่ กระดาษทิชชู่แต่ละประเภทต่างกันยังไง เลือกแบบไหนดีสำหรับร้านอาหารหรือโรงแรม ครับ

จับคู่สบู่กับกระดาษเช็ดมือให้ตรงกับแต่ละจุดในร้าน

แต่ละจุดในร้านใช้งานไม่เหมือนกัน จึงไม่จำเป็นต้องใช้สบู่และกระดาษเช็ดมือแบบเดียวทั้งร้านครับ ตารางนี้เป็นแนวทางเชิงปฏิบัติจากการใช้งานจริง ไม่ใช่มาตรฐานบังคับ ใช้เป็นจุดตั้งต้น แล้วปรับตามจำนวนคนและลักษณะร้านได้เลย

ถ้าห้องน้ำพนักงานอยู่ติดกับครัว นับเป็นจุดเดียวกับครัวได้เลยครับ ใช้แกลลอนเดียวกันเติมทั้งสองที่ ไม่ต้องแยกซื้อ ส่วนห้องน้ำลูกค้าเป็นที่เดียวที่การเลือกกลิ่นหรือสบู่โฟมมีผลจริง เพราะลูกค้าเห็นและสัมผัสเอง ถ้างบจำกัด ให้ใช้ของดีขึ้นที่ห้องน้ำลูกค้า แล้วคุมจุดหลังบ้านให้ใช้งานได้ไม่ขาดเป็นหลัก

จุดล้างมือพนักงาน เกี่ยวอะไรกับเกณฑ์ SAN ของร้านอาหาร

เกี่ยวตรงๆ ครับ ตามแบบประเมินสุขาภิบาลอาหาร (SAN) สำหรับสถานที่จำหน่ายอาหารของกรมอนามัย ข้อ 6 กำหนดให้ “จัดให้มีที่ล้างมือด้วยน้ำและสบู่ หรืออุปกรณ์ทำความสะอาดมือ ที่ถูกสุขลักษณะ มีสภาพดี พร้อมใช้งาน” โดยรายละเอียดของข้อนี้ระบุว่าบริเวณเตรียม ปรุง ประกอบอาหาร ต้องมีอ่างล้างมือด้วยน้ำและสบู่สำหรับผู้สัมผัสอาหาร และมีสบู่ใช้ตลอดเวลา ส่วนพื้นที่รับประทานอาหารให้มีอ่างล้างมือหรืออุปกรณ์ทำความสะอาดมือไว้สำหรับลูกค้า ส่วนข้อ 7 กำหนดให้ห้องส้วมมีอ่างล้างมือที่สะอาด ใช้การได้ดี และมีสบู่ใช้ตลอดเวลาเช่นกัน เพราะฉะนั้นสบู่ที่จุดเตรียมอาหารและในห้องน้ำ คือของที่ต้องมีจริงตามเกณฑ์

ส่วนกระดาษเช็ดมือ แบบประเมินไม่ได้ระบุเป็นข้อแยกครับ แต่เป็นแนวปฏิบัติที่ดี เพราะช่วยให้มือที่ล้างแล้วแห้งและสะอาดจริงก่อนกลับไปทำงาน อีกเรื่องที่อยากให้เข้าใจตรงกันคือ SAN เป็นการรับรองตัวร้าน ไม่ได้รับรองตัวสินค้า สบู่ที่เหมาะกับการใช้งานจึงช่วยให้ร้านทำตามข้อกำหนดเรื่องจุดล้างมือของเกณฑ์ SAN ได้ง่ายขึ้น แต่ไม่มีสบู่ยี่ห้อไหนที่ทำให้ร้านผ่านเกณฑ์ได้เอง จุดล้างมือเป็นหนึ่งในหัวข้อที่ต้องเตรียมตามเกณฑ์ SAN ของร้านอาหาร ดูภาพรวมทั้งหมดได้ที่ มาตรฐาน SAN ร้านอาหาร ต้องเตรียมอะไรบ้าง

จัดจุดล้างมือพนักงานร้านอาหารให้ครบใน 3 ขั้นตอน

ถ้าอยากเริ่มจัดใหม่หรือเช็กของเดิม ทำตามสามขั้นนี้ได้เลยครับ

ขั้นที่ 1: เช็กว่ามีจุดล้างมือแยกจากจุดล้างวัตถุดิบหรือไม่ เดินดูให้ครบทั้งครัว บาร์ และห้องน้ำ ถ้าพนักงานยังต้องล้างมือในซิงก์เดียวกับที่ล้างผักล้างเนื้อ ควรมีอ่างล้างมือพนักงานแยกออกมาอย่างน้อยหนึ่งจุดใกล้โต๊ะเตรียมอาหาร

ขั้นที่ 2: เลือกสบู่และวางระบบเติมให้เหมาะกับจำนวนจุดและปริมาณคนใช้ จุดเดียวที่ใช้หนักเติมจากแกลลอน 3.8 ลิตรได้ตรงๆ ถ้ามีหลายจุดกระจายกัน แบ่งจากแกลลอนใส่ขวดหัวปั๊มแบบเติมได้ไว้ประจำแต่ละจุด ตามหลักคิดในหัวข้อเรื่องระบบเติมสบู่ด้านบน

ขั้นที่ 3: เตรียมกระดาษเช็ดมือแบบสอดแผ่นให้พอใช้ตลอดกะ ไม่ขาดช่วง วางไว้ติดทุกจุดล้างมือ เก็บห่อสำรองไว้ใกล้ๆ และให้คนเปิดร้านเช็กทุกจุดก่อนเริ่มกะ

ไม่แน่ใจว่าแต่ละจุดควรใช้แบบไหน ให้เราช่วยจับคู่ได้ครับ

91 Marketing ดูแลของใช้ในร้านอาหารแบบครบวงจร ตั้งแต่ของบนโต๊ะไปจนถึงของใช้หลังร้าน ทั้งสบู่ล้างมือและกระดาษเช็ดมือเราก็มีครับ ถ้ายังไม่แน่ใจว่าจุดล้างมือแต่ละจุดในร้านควรใช้สบู่ตัวไหน และวางระบบเติมยังไง หรือกระดาษเช็ดมือกี่ชั้น ทักไลน์มาบอกจำนวนจุดและลักษณะการใช้งาน (ครัว ห้องน้ำพนักงาน หรือห้องน้ำลูกค้า) เดี๋ยวเราช่วยจับคู่สบู่และกระดาษเช็ดมือให้เหมาะกับร้านครับ ขั้นต่ำในการสั่งอยู่ที่ 1 ลัง ทั้งสบู่และกระดาษเช็ดมือ ทักมาคุยกันได้เลยทาง LINE ครับ

คำถามที่ร้านถามบ่อย

สรุปสั้นๆ ครับ จุดล้างมือที่ดีไม่ได้อยู่ที่สบู่ยี่ห้อแพงที่สุด แต่อยู่ที่วางระบบเติมให้เข้ากับการใช้งานจริงของแต่ละจุด หลายจุดแบ่งใส่ขวดหัวปั๊มประจำจุด จุดเดียวที่ใช้หนักเติมจากแกลลอน 3.8 ลิตรได้ตรงๆ แล้ววางกระดาษเช็ดมือแบบสอดแผ่นไว้คู่กันให้พอทั้งกะ เท่านี้พนักงานก็ไม่ต้องหาทางลัดอีก ถ้าอยากให้ช่วยดูว่าร้านคุณควรจัดแต่ละจุดแบบไหน ทักไลน์มาคุยกันได้เลย 91 Marketing, One Stop No Stress ครับ